In Dessau ervaar je het Bauhaus werkelijk overal. Nergens anders komt de modernistische architectuur zo tastbaar tot leven, zeker nu de stad 100 jaar Bauhaus viert met unieke exposities. Met ruim 300 originele gebouwen vormt Dessau een levend archief, waar reisreporter Jempi je graag doorheen loodst.
Een eeuw Bauhaus: de stad als levend museum
Tijdens een exclusieve citytrip naar Dessau dompel ik me onder in de essentie van het modernisme. Ik beleef er prestigieuze tentoonstellingen die de stad sieren naar aanleiding van 100 jaar Bauhaus. Het is fascinerend om te zien hoe bouwkunst en design hier transformeren tot een unieke toeristische bestemming.
Visionairs van de avant-garde
In Dessau werkten en leefden een eeuw geleden visionairs die onze kijk op kunst en vormgeving voorgoed veranderden. Namen als Wassily Kandinsky, Paul Klee en Marianne Brandt blijven onlosmakelijk met deze plek verbonden. Hun avant-garde nalatenschap komt hier samen in een inspirerende omgeving waar verleden en toekomst elkaar voortdurend ontmoeten.
De visie van Gropius
Toen de kunst-design- en architectuurschool Bauhaus, ontworpen door Walter Gropius in 1926 haar deuren opende, stroomden bezoekers uit heel Europa en ver daarbuiten toe om het revolutionaire gebouw met eigen ogen te zien. Zo’n gedurfd Gesamtkunstwerk van glas, staal en beton had de wereld nog niet eerder gezien. En tot op vandaag belichaamt het Bauhaus overtuigend de visie van Gropius: het creëren van een architectuur van de toekomst, een plek waar vorm, functie en innovatie naadloos samenkomen.
Gestaltung: een revolutie in vormgeving
Het Bauhaus claimt een unieke hoofdrol in de geschiedenis van cultuur, architectuur en design van de jaren 20. Als pionier onder de hogescholen voor ‘Gestaltung’ verenigde het instituut de meest vooraanstaande kunstenaars van die tijd. Het was niet alleen een innovatieve opleiding, maar ook een productieplaats met een eigen commerciële tak.
De Dessau-jaren: smederij van het Modernisme
Na de start in Weimar verhuisde het Bauhaus in 1925 om politieke redenen naar Dessau. In slechts zeven jaar tijd verrezen hier de iconische gebouwen die ons beeld van het modernisme nog altijd bepalen. In Dessau transformeerde het instituut de ambachtelijke ‘Werkstätten’ tot experimentele laboratoria voor industriële serieproductie. Hier werd de basis gelegd voor design dat tot in de kleinste details functioneel en betaalbaar bleef.
De Stad als Laboratorium: 100 jaar Bauhaus
Naar aanleiding van het honderdjarig jubileum van Bauhaus Dessau verandert de stad een jaar lang in een uitgestrekt tentoonstellingspark. Op historische locaties zoals ‘The Building’ – het iconische schoolgebouw van Gropius – en de Zeeck Department Store aan de Kavalierstrasse, word je meegezogen in een boeiende dialoog tussen toen en nu. Tijdens drie centrale exposities werpen curatoren zoals Barbara Steiner en Regina Bittner een visionaire blik op de wereld.
Transparante revolutie: van laboratoriumnaar huiskamer
In de expositie over glas word je geconfronteerd met een boeiende overgang: de transmissie van technisch laboratoriumglas naar verfijnd kristal voor huishoudelijk gebruik. Vanuit geometrisch-abstracte ontwerpen ontstond verfijnd glaswerk voor dagelijks gebruik, waarbij esthetiek altijd de boventoon voerde. Denk aan gerenommeerde merken als Durax of Jenaer. Daarnaast trekken iconische verlichtingsarmaturen de aandacht, zoals de decoratieve lampen van Marianne Brandt. Haar ontwerpen ogen zo eigentijds dat ze vandaag moeiteloos in een hippe vintageshop zouden passen. Merken als Osram, destijds een onderdeel van Philips, leverden de techniek voor deze lichtrevolutie. Opmerkelijk zijn ook de vroege experimenten met spiegelvensterglas uit de jaren 20 van de vorige eeuw.
De Kracht van gewapend beton
In de tentoonstelling ‘A Forest of Braces’ claimen beton en staal de hoofdrol. Hoewel gewapend beton en prefabvloeren vandaag de standaard vormen, gold deze techniek in 1928 als uiterst revolutionair. Tijdens de herfstbeurs in Leipzig oogstten deze innovaties dan ook verbaasde blikken. Naast de technische aspecten belicht de expositie de complexiteit van die tijd: hoe gingen architecten om met nieuwe bouwvergunningen en regels? Je ontdekt er knappe voorbeelden, zoals de Van Nellefabriek in Rotterdam, een meesterwerk van Cees van der Leeuw dat sinds 2014 op de Unesco Werelderfgoedlijst prijkt. Ook het Wohnhaus Scheibe Nord, waarin nu het Infopunt Toerisme huist, illustreert overtuigend de kracht van de zogenaamde ‘plattenbau’.
Smeedwerk voor de toekomst: van oorlogstuig naar Designicoon
Na de Eerste Wereldoorlog dwong het verbod op wapenproductie de Duitse staalindustrie tot zelfreflectie. Metaal kreeg een nieuwe bestemming en diende voortaan het dagelijks gemak in plaats van het slagveld. Dit resulteerde in gewaagde, ‘out of the box’ ontwerpen die de designwereld op haar grondvesten lieten schudden. Denk aan de stalen frames voor de iconische Wassily-stoelen of de vernieuwende meubels van Marcel Breuer. Naast staal en ijzer experimenteerden de ontwerpers volop met nikkel en aluminiumgeraamtes om lichtheid en elegantie te creëren.
Het Stalen Experiment in Dessau-Törten
Wie een fysiek stalen huis wil bewonderen, zet koers naar de wijk Dessau-Törten, zo’n 3,7 kilometer buiten het stadscentrum. Daar staat een unieke modulaire woning uit 1927 met een oppervlakte van ongeveer 90 vierkante meter. Hoewel groter dan de gemiddelde sociale woning van het Bauhaus, bleef dit stalen huis beperkt tot een experiment; de productiekosten lagen simpelweg te hoog. Een waardevolle tip: aan het einde van deze wijk ligt de vroegere coöperatieve winkel. Dit knappe staaltje formalisme paste destijds perfect in het sociale landschap en doet nu dienst als een uitstekend informatiecentrum.
Eco-Bauhaus: Bouwen met Algen en Leem
In het leegstaande warenhuis Zeeck – het voormalige Kaufhaus Magnet aan de Kavalierstrasse – presenteert de Bauhaus Dessau Foundation een visionaire tentoonstelling: ‘CO2-Puinalgen’. De link met het verleden is overduidelijk: waar het Bauhaus destijds grensverleggend was met staal en glas, ontdek je hier duurzame oplossingen voor de ecologische uitdagingen van nu. Ik was gefascineerd door de alternatieven die hier worden geboden, zoals cement zonder zand, bouwstenen uit leem of wol, en zelfs constructiematerialen op basis van algen. Deze natuurlijke toepassingen vormen de avant-garde van de moderne bouwkunst en wachten enkel nog op een esthetische afwerking.
Bauhaus Museum
Hét walhalla voor de Bauhausfan is uiteraard het Bauhaus-museum. Het werd ontworpen door Addenda Architects (Barcelona) en kreeg in 2022 de architectuurprijs van de stad Dessau. Het is een rechthoekig, glazen gebouw, volgens het ‘box in box’-systeem, goed voor een imposante collectie van bijna 50.000 objecten, waarvan ongeveer 10 procent permanent wordt tentoongesteld. Denk dan aan de vele schenkingen, tal van originele meubels, textiel, tapijten, designobjecten, kunst- en gebruiksvoorwerpen, die mooi chronologisch worden gepresenteerd Voor de echte die-hards is er een indrukwekkende netwerkmuur waar namen als Picasso, Le Corbusier en Duchamp opduiken, wat bewijst dat alles in die tijd met elkaar verbonden was.
Verborgen Sporen en een Afscheid aan de Elbe
Om je ervaring compleet te maken, tip ik de gegidste tour rond het ‘Onzichtbare Bauhaus’. Deze tocht voert je langs deels verdwenen locaties, maar laat ook nog tastbare iconen zien, zoals het oude ‘Arbeitsamt’ en de markante Y-torens. Ik sloot mijn reis af met een bezoek aan de Meisterhäuser en het Junkers Boothuis. Als perfecte uitsmijter kun je, net als ik, neerstrijken bij het Kornhaus aan de oevers van de Elbe. Terwijl je uitkijkt over het water, vallen alle indrukken van deze bijzondere stad en haar revolutionaire erfgoed op hun plek.
Praktische informatie
Algemene info
Tourist-Information Dessau | Rastgasse 11, 06844 Dessau-Rosslau, visitdessau.com
100 jaar Bauhaus: visitors’ Service | service@ bauhaus-dessau.de | tel: +49.340.6508-250
Overnachten
The Bauhaus Building (Preller House) | [email protected] | Gropiusallee, 38, 06846 Dessau-Rosslau.
Eten en drinken
Resaurant Teehäuschen | Friedrichtstrasse 15, 06844 Dessau-Rosslau | teehaeuschen.com
Restaurant Kornhaus, Kornhausstrasse |146, 06846 Dessau-Rsslau | kornhaus-dessau.de
Brauhaus “Zum Alten Dessauer” | Lange Gasse 16, 06844 Dessau-Rosslau, www.alter-dessauer.de
Architectuur en design
Bauhausgebäude | bauhaus-entdecken.de
Bauhausmuseum | Mies-van-der-Rohe Platz 1, 06844 Dessau-Rosslau | bauhaus-dessau.de
Kaufhaus Zeeck | Kavalierstrasse 72, 06844 Dessau-Rosslau | bauhaus-dessau.de
PIN nu en plan later
Schrijf in voor onze nieuwsbrief en ontvang regelmatig een reis- of vakantietip!
Laat een bericht achter