Langs Duitse hanzesteden: een trip vol geschiedenis en charme

Hoezo Hanze?

Hanzestad is een begrip dat altijd al tot mijn verbeelding sprak. Het roept beelden op van bedrijvige middeleeuwse stadjes, rijkelijk uitgedoste handelaars en houten zeilschepen met voor die tijd exotische producten. Ik wist dat Brugge ooit een Hanzestad was en dat er zowel Nederlandse als Duitse Hanzesteden zijn, maar veel verder reikte mijn kennis niet. Wikipedia bood hulp: de Hanze is een handelsverbond tussen steden rond de Noord- en Oostzee, ontstaan in het midden van de 12de eeuw. Het verbond strekte zich uit van Londen en Brugge in het zuiden tot Novgorad in Rusland.

Rond Stade varen

Stade, een stadje van ca. 50 000 inwoners, is de eerste van de Duitse Hanzesteden die we bezoeken. Onze eerste kennismaking wordt er een van op het water. De rivier Schwinge werd hier rond 1100 ingenieus afgeleid om een veilige lus te maken rond het Hanzestadje. We vertrekken in de Houthaven, één van de 4 havens die Stade rijk is, en dobberen op het bruingroene water, omgeven door weelderig groen en af en toe een historisch huis, museum of restaurant. Op de oevers zijn 2 trails uitgewerkt: een history trail van 7 km en een fitness trail van 10 km.

Klaar voor een boottocht over de 29 km lange Schwinge, een zijrivier van de Elbe.

Duizend jaar oude binnenstad

De binnenstad van Stade verkennen we in het kielzog van gids Annegret, voor de gelegenheid in lokale klederdracht. Opvallend zijn haar muts met lang opzij gestrikt lint en de brede kraag. Gelegen aan de Schwinge, die na 3 km uitmondt in de Elbe en verder in de Noordzee, veroverde Stade al vroeg een belangrijke handelspositie. In 1267 werd het stadje lid van de Hanzevereniging. Dat duurde tot 1601, na een conflict met Engelse handelaars die verboden stoffen verkochten. Tussen 1645 en 1712 was Stade in Zweedse handen. Het belangrijkste spoor van deze periode is het prominente Zweedse huis, tegenwoordig een museum. Kuieren door Stade voelt als je bewegen in een rijk oud-Hollands landschap, een associatie die me nog vaker zal overvallen tijdens deze trip.

Een verbolgen abt

Zoals de meeste Duitse Hanzesteden, was de stad verdeeld in 5 departementen: het bisschoppencentrum, het handelscentrum, een stek voor de graven, eentje voor de monniken en tot slot het visserskwartier. Dat alles is uitstekend bewaard en geeft de stad de allure van een openluchtmuseum: idyllisch, pittoresk en barstend van geschiedenis. Stade was een rijke stad. In 1300 telde ze maar liefst 9 kerken en kloosters voor zowat 1000 inwoners.

Het charmante Stade is een zeker zien bestemming voor wie langs Hamburg reist.

Bij het klooster krijgen we nog een opmerkelijk verhaal te horen over abt Albert, die een voettocht naar Rome ondernam omdat hij vond dat zijn broeders te veel dronken en te weinig discipline hadden. Hij ving bot bij de paus, maar noteerde wel zijn avontuurlijke voetreis in de Stade Annalen, die uit 1280 dateren en in het stadsarchief worden bewaard.

Stadswandeling langs het heropgebouwde klooster van Stade.

Das Altes Land, gewonnen land

Annegret woont momenteel in Stade, maar vertelt dat ze eigenlijk een ‘fruitboerin’ is, geboren en getogen in Das Altes Land, toevallig of niet onze volgende stop. Das Altes Land is een lange strook van 30 km aan de zuidelijke oever van de Elbe, tussen Stade en Buxtehude, en wordt beschouwd als de grootste fruitregio van Noord-Europa. Appels en kersen voeren de boventoon, maar ook pruimen en peren worden hier geteeld. Oorspronkelijk was het een moerasland, tot Nederlanders, ervaren in dijkenbouw, hielpen om het gebied bewoonbaar te maken en geschikt voor fruitteelt.

De Elbe ten noorden van Altes Land.

Duits-Italiaanse mix ‘The Jork’

We worden hartelijk onthaald op ‘The Jork’, waar Tiziana en Henning met hun nieuw samengesteld gezin met 6 kinderen sinds 2021 een veelomvattend project uitbouwen: appelteelt, een shop, een yogaruimte en verhuur van 2 vakantie-appartementen. De Italiaanse roots van Tiziana zorgen voor verfijning in elk onderdeel.

De Weirouge is een kleine rode appel, die gebruikt wordt voor sapjes. Gemengd met spuitwater (Apfelschorle) is het een lekker verfrissend drankje. Van het Duitse aperitief gaan we naar een Italiaanse hoofdschotel, geserveerd aan een tafel in openlucht met uitzicht over de weiden en boomgaarden. De huisgemaakte vegetarische lasagne smaakt voortreffelijk. Dit is vakantie!

Herzapfelhof: familiebedrijf sinds 1846

Door een landschap van boomgaarden en oude, vaak statige vakwerkhuizen rijden we naar het Herzapfelhof, een eerder traditionele fruitboerderij. De jonge en spitsvondige Rolf Lühs leidt ons rond in het bedrijf dat hij samen met zijn ouders, zus en 15 medewerkers runt. Hier groeien maar liefst 250 appelsoorten, goed voor 1600 ton per jaar. Na de uitleg hotsen we in houten wagens achter een tractor door de immense boomgaarden. Een ervaring die kan tippen aan een pretparkattractie, maar dan in het groen.

Reisreporter Lut ‘hotst’ mee door de appelgaarden.

In het magazijn leren we alles over het bewaren en sorteren van appels, en in de grote cafetaria, annex shop, staan de koffie en de fruitkoeken te wachten. Busladingen vol worden hier gedropt. Inderdaad, dit is een perfecte bestemming voor een halve daguitstap.

Bremerhaven, vertrekpunt van emigratie

Op weg van Stade naar Bremen houden we halt in Bremerhaven, geen deel van de Duitse Hanzesteden, maar zeker een bezoek waard. De stad telt 120.000 inwoners en is ontstaan in 1827. Het werd een van de grootste emigratiehavens ter wereld.  Meer dan 7 miljoen mensen van Duitse of Oost-Europese afkomst namen hier de boot naar de Verenigde Staten (70 %), Canada, Zuid-Amerika of Australië. Hun wedervaren beleef je in het Duits Emigratiecentrum. Je vertrekt samen met de  emigranten – zo levensecht gemaakt dat je er van schrikt – vanaf de kade met de boot naar New York, en beleeft hun aankomst in Ellis Island. De verschillende ruimtes in het schip geven de evolutie van de leefomstandigheden van de derde klas emigranten weer, die aanvankelijk zowat een jaarloon betaalden voor de overtocht. Een van de vele weetjes die je hier opdoet. Razend interessant en bijzonder fraai gepresenteerd. Een echte aanrader, dit veel gelauwerde museum.

Foto links, levensechte evocatie in het Emigratiecentrum | Foto rechts: het archief met de gegevens van emigranten.

Voorbeeld derde klas kajuit.

Musea aan het water

Na een smakelijke lunch in het Panorama-restaurant – jawel: met zicht op de haven en het kleine strand – wandelen we naar het Maritiem Museum. Het strekt zich uit over meerdere gebouwen en boten en belicht diverse aspecten van het maritieme leven. Mij interesseert vooral de 600 jaar oude houten kogge, een typisch hanzeschip, dat hier volledig gereconstrueerd is, en de oude schepen in de haven die je kan bezichtigen.

Een derde museum op een dag vonden we eerlijk gezegd wat veel van het goede. Is het daarom dat het Klimahaus – nochtans ondergebracht in een indrukwekkend gebouw aan de haven – niet echt wist te boeien? We maakten een best amusante tocht langs de 8ste meridiaan doorheen een aantal landen en klimaatzones, en ondervonden weerextremen aan den lijve, maar echt veel wijzer over de klimaatproblematiek werden we er niet van.

Bremen, fiere Hanzestad

Fans van de gebroeders Grimm zullen zeker al van Bremen, één van de bekendere Duitse Hanzesteden, gehoord hebben. Met 60 vierkante meter groen per inwoner is Bremen de groenste stad van Duitsland. Via het station wandelen we met gids Bjarne de oude binnenstad in, die gedomineerd wordt door 2 monumenten: het stadhuis en de kathedraal. Beiden getuigen van een rijk respectievelijk burgerlijk en kerkelijk verleden. Aan de gevel van het stadhuis wordt druk gefotografeerd. Hier prijkt immers het standbeeld van de Bremer Stadsmuzikanten uit het beroemde sprookje van Grimm. Leuke gimmick, maar veel interessanter is het stadhuis zelf, een gotisch gebouw, daterend uit het begin van de 15de eeuw, en later getooid met een schitterende renaissancegevel.

Bremen heeft talrijke groene en fotogenieke oases.

Het stadhuis, symbool van onafhankelijkheid

We beginnen met het nieuwste gedeelte van het stadhuis: de Feestzaal uit het begin van de 20ste eeuw, in al zijn sierlijkheid een pareltje van Art Nouveau-kunst. En dan opent Bjarne de deur naar de Oude Raadzaal, en vallen onze monden open. Deze 600 jaar oude zetel van burgerlijke vrijheid voerde een strijd in rijkdom en macht met de naastgelegen zetel van de kerkelijke macht: de kathedraal. De muren zijn getooid met fraai houtsnijwerk en waardevolle schilderijen, en aan het plafond bengelen 4 replica’s van boten. Alles is in perfecte staat, een museum op zich, deze Raadzaal.

Eeuwenoud wijndepot

En dan de kelder, sinds 1405 – en ook nu nog – een van de grootste wijndepots van Duitsland. Hier worden zowat 1100 verschillende flessen uit 13 regio’s bewaard. Een rondleiding door de oude keldergangen voelt als een tocht door de middeleeuwen. En zowaar… op het ogenblik dat we het oudste gedeelte, met een vat Rüdesheimer uit 1653 omgeven door kaarslicht, betreden, luiden de klokken van de kathedraal 12 uur. Ik dacht eerst nog dat het bij de enscenering hoorde, maar niet dus: puur toeval, pure magie.

Vanuit de wijnkelder stap je regelrecht in restaurant Ratskeller, een historisch etablissement waar je kan kiezen uit 600 flessen wijn uit eigen kelder.

 De Schnoor en de Schlachte

Terug naar het daglicht en het ondertussen behoorlijk druk geworden stadscentrum. Bjarne brengt ons naar de Schnoor, het oudste – en meteen meest toeristische – stadsgedeelte met enge straatjes, oude smalle huizen, winkeltjes, cafés, restaurants en kunstateliers.

Via dit levendige kwartier belanden we aan de oever van de Weser. Op de Schlachte Promenade wandelen we tussen aan de ene kant oude en nieuwe schepen en aan de andere kant een snoer van restaurants, café’s en de typische Biergartens. Bremen koppelt zijn specifieke geschiedenis aan hedendaagse levenskunst, en dat is een prettige mix.

Mijn kennismaking met de Duitse Hanzesteden smaakt naar meer. Ik wil hun broertjes aan de Oostzee, Lubeck voorop, ook nog wel eens verkennen. Voor wie dol is op eeuwenoude geschiedenis en charme, zijn dit absoluut checklist bestemmingen.

PRAKTISCHE INFO
Algemeen
Toerisme Stade | Internet: stade-tourismus.de
Toerisme Bremerhaven | Internet: bremerhaven.de/tourism
Toerisme Bremen | Internet: bremen.de/tourismus
Toerisme Altesland | Internet: urlaubsregion-altesland.de
Bereikbaarheid
Met de trein vanuit Brussel naar Hannover (overstappen in Keulen)
Met het vliegtuig van Brussel naar Hannover
Met de wagen: een kleine 600 km van Brussel naar Stade
Activiteiten in de Duitse hanzesteden
Boottocht in Stade | Internet: Fleetkahn – STADE Marketing und Tourismus
Geleide wandeling in Stade | Internet: Guided experiences – STADE Marketing und Tourismus
Geleide wandeling in Bremen I contact gids: [email protected]
Bezoek aan The Jork Landhaus I Osterjork 45a, 21635 Jork I thejork.de
Bezoek aan fruitbedrijf Herzapfelhof I Osterjork 102, 21635 Jork
Musea
Emigratiecentrum I Internet: dah-bremerhaven.de
Maritiem Museum I Internet: dsm.museum
Klimahaus I Internet: klimahaus-bremerhaven.de
Eten en drinken
Restaurant Knechthausen I Bungenstr. 20, 21682 Stade
Restaurant Alte Schmiede I Osterjork 24, 2135 Jork
Restaurant Panorama I Am Alten Vorhafen 8, 27568 Bremerhaven
L’Echalote, restaurant in Maritim Hotel I Hollerallee 99, 28215 Bremen

 PIN nu en plan later